Trà đại cương là những kiến thức cơ bản về trà mà Trà bà Vân cóp nhặt được trong mấy năm qua. Tôi hi vọng đây cũng là những thông tin hữu ích cho nhiều người, đặc biệt là những người quan tâm tới…trà.

*Trà là gì?

Chúng ta thường nhắc tới trà Thái Nguyên, trà Shan tuyết, trà Bancha, trà Matcha, hồng trà, bạch trà, trà mạn, trà sen, trà nhài….đây là những loại trà được làm từ lá/cành hay thậm chí là thân của…cây trà (sau đây tôi gọi thống nhất là cây chè, tên khoa học là Camellia Sinensis).

Nhưng cũng hay nghe thấy trà át-ti-sô, trà vối, trà táo mèo, trà gừng, trà hoa hồng, trà hoa cúc….đây là những loại trà làm từ củ, quả, hoa, lá…của các loại cây thảo mộc, không phải cây chè.

Và thống nhất trà tôi nhắc tới sau đây là trà được làm từ cây chè, không phải các loại trà thảo mộc.

Trà Tà Xùa

**Có bao nhiêu loại trà?

Hiện nay trên thị trường Thế giới có thể chia trà thành 7 loại chính:

1.Trà trắng, 2.Trà xanh, 3.Trà ôlong, 4.Trà vàng, 5.Trà đỏ, 6.Trà đen, 7.Trà phổ nhĩ.

Phương Đông phân loại dựa trên cơ bản là màu sắc của nước trà sau khi pha: trắng – xanh – vàng – đỏ – đen.

5 màu trà cơ bản

Thế nên ôlong trước đây được xếp vào trà xanh, phổ nhĩ được xếp vào trà đen. Sau này phân loại kỹ hơn thì ôlong là giống trà khác dù màu vàng xanh giống trà xanh. Phổ Nhĩ là một dòng trà khác được chế biến theo một quá trình đặc biệt, trải qua một thời gian ủ lên men để tăng thêm dược tính cho trà. Mang trà Phổ Nhĩ đi phân tích, người ta phát hiện ra nhiều chủng vi sinh vô cùng đặc biệt, chưa từng có ở đâu khác, rất có lợi cho sức khỏe. Thế nên Phổ Nhĩ là dòng trà đặc biệt còn gọi là dược trà, tương tự như rượu vang trong các dòng rượu. Phổ Nhĩ cũng là dòng trà đắt và được săn lùng bậc nhất trên Thế giới. Ở Việt Nam dòng trà này chưa phổ biến, vì đại đa số chưa biết tới công dụng của nó tới sức khỏe con người.

Phương Tây phân loại dựa trên phần trăm (%) lên men (Ô-xi-hoá), ví dụ (tương đối) phần trăm lên men của các loại trà: trà trắng < 10%, trà xanh < 30%, ô long ~ 50% (lên men bán phần), trà vàng ~ 60%, trà đỏ ~ 80%, trà đen – 100%, Phổ Nhĩ được ủ từ trà vàng.

Trà Phổ Nhĩ

Tuy nhiên các con số này chỉ mang tính tương đối, vì tuỳ theo qui trình chế biến mà ta có các loại trà khác nhau, có thể ô long được lên men trong khoảng từ 8~80%. Nhưng ô long là dòng trà được làm từ nguyên liệu là búp cây trà ô long, giống trà có hương khác với các giống trà Trung Du, Shan Tuyết hay các giống trà lai. Ô long là dòng trà nổi tiếng và phổ biến ở Trung Quốc và Đài Loan.

Trà ô long

***Có bao nhiêu giống trà?

Các giống trà chính mà tôi biết:

1.Shan tuyết: là giống trà hoang dã, phân bố chủ yếu ở miền núi phía Bắc Việt Nam và khu vực Vân Nam của Teung Quốc. Shan tuyết lại có loại lá to – lá nhỏ, thân cao – thân lùn… (chưa thống nhất).

Khoảng 80% trà Shan Tuyết cổ thụ của Việt Nam phục vụ xuất khẩu, thị trường chủ yếu là Trung Quốc.

Cây trà shan tuyết cổ thụ

2.Assam: giống trà hoang dã phân bố chủ yếu ở Ấn Độ.

3.Giống Trung Du: hay còn gọi là Bạch Hạc, là giống mà cụ Nghè Sổ mang về cho bà con ở Tân Cương, Thái Nguyên trồng từ vùng Bạch Hạc, Phú Thọ. Sau được phát triển bởi ông Đội Năm và trà Tân Cương nổi tiếng từ đó.

Một gốc trà Trung Du khoảng 50 năm tuổi ở Tân Cương

Ở các khu vực khác của Thái Nguyên như Đại Từ trước đây chủ yếu là trà lấy hạt từ trên rừng về trồng.

Tuy nhiên một điều đáng buồn là các giống trà bản địa như Trung Du đang bị phá đi hàng loạt, những chiếc máy xúc hàng ngày xúc những gốc trà vài chục năm đi để thay vào những giống trà lai. Về Thái Nguyên giờ người dân toàn nấu cơm bằng củi trà, những gốc trà ngổn ngang chất đống ngoài đường, buồn.

Theo thông tin tôi được biết thì ở Tân Cương chỉ còn khoảng 15ha trà Trung Du, phân bố lẻ tẻ trong các hộ gia đình.

4.Các giống trà lai: chủ yếu là các giống trà từ Trung Quốc như Phúc Thọ 10, Bát Tiên, F1, Hùng Đỉnh Bạch, Kim Tuyên…nhiều không nhớ nổi và tên rất hay. Hay giống 777 của Srilanca. Các giống này được cho là năng suất cao, màu nước xanh, hương thơm, đáp ứng tốt các nhu cầu của thị trường, giá thành lại rẻ.

Tuy nhiên cây chè này vốn là giống ngoại lai, nên sống và phát triển được phải nhờ các loại phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc kích mầm, thuốc mượt lá…40 ngày một vụ thì phun khoảng 10 lần các loại.

Một cây trà lai 3 năm tuổi

5.Giống ôlong: là một giống trà hương, xuất xứ Trung Quốc, là nguyên liệu để sản xuất các loại trà ôlong. Ở Việt Nam có Lâm Đồng và Mộc Châu khí hậu phù hợp để phát triển giống trà này nên đã và đang được trồng nhiều bởi các doanh nghiệp Đài Loan, đặc biệt là Lâm Đồng. Mấy năm gần đây cũng có các doanh nghiệp Việt Nam chủ động trồng và chế biến các loại trà ôlong để xuất khẩu và phục vụ thị trưởng nội địa. Nghe đâu 90% trà ôlong Việt Nam là để xuất khẩu, và nhiều thương hiệu trà ôlong nổi tiếng Thế giới được sản xuất tại…Việt Nam.

Xuân Hiến @ Trà bà Vân